نیشابور، شهر نجیبی است، نگین خوشرنگ آرامش ایران است این دیار که حتی در یورش وسیع دشمنان هم متین و باوقار ایستاد و نیشابور ماند.
نیشابور اگرچه مثل اصفهان، شیراز، کرمان و کاشان های و هوی ندارد و همانند آنها در معرض توجه گردشگران داخلی و خارجی نیست اما دیاری است پر از زیبایی بصری و معنوی، فیروزه ای گرانبها در میان کویر خراسان و سمنان که بزرگانی همچون خیام و عطار را در خود به یادگار دارد؛ شهری زیبا که آشی کاگا آتسوواجی ژاپنی را به وجد می آورد و او را به تحسین وامی دارد؛ شهری که او را سر ذوق می آورد و در سفرنامه اش سراسر آن را تمجید می کند.
متن پیش رو گزیده ای از سفرنامه خاطرات ایران اوست که می خوانید:
حدود ساعت 11 به نیشابور رسیدیم. نیشابور، در خراسان در قرون میانه شهری بزرگ و آباد بود. خیام بیشتر زندگی خود را در این شهر به سر برد. نیشابور برای قالی های زیبای آن و فیروزه نیشابوری شهره است؛ مسجد و بقعه ای بسیار زیبا دارد که گنبد فیروزه ای آن، زیر آسمان آبی ایران می درخشد.
روزی که به نیشابور می رفتیم آسمان یکدست آبی بود و هوا تازه و خوشگوار، چنان که شتران و کاروانیان که در دور دست راه می پیمودند، خوب دیده می شدند.
ما از دشت و کوه می گذشتیم. اینجا و آنجا درخت و سبزه و جویبار می دیدیم. ایرانی ها جویبار خنک را بسیار دوست می دارند. کنار جویباری دو یا سه مرد ایرانی به شیوه شرقی بر زمین در سایه درختی نشسته و چای دم کرده بودند. می نوشیدند و شعر می خواندند، از سعدی، حافظ و خیام.
گمان دارم که زیر درخت و کنار جویبار نشستن و نوشیدن و شعر خواندن بالاترین خوشی
ایرانی هاست. آنها بسیار شعردوست اند.
به تهران که رسیدم و به ایرانی ها برخوردم، همیشه از شعر سخن می گفتند و از بلند و به آواز خواندن شعر لذت می بردند، مصداق این رباعی که از ترجمه ژاپنی یانو از خیام می آورم:
گر دست دهد ز مغز گندم نانی/وز می دو منی ز گوسفندی رانی/با ماهرخی نشسته در ویرانی/عیشی بود آن نه حد هر سلطانی. این شعر نمودار راستین اندیشه زندگی ایرانی است، خوش گذراندن و دریافتن عمر. از تک درخت ها و جویبارها گذشتیم و به آرامگاه خیام رسیدیم. در میان راه می دیدیم که این جا و آنجا زیر درختی و کنار جویباری قالیچه ای روی تخت انداخته بودند تا بر آن بنشینند.
نزدیک آرامگاه بقعه ( امامزاده محمد محروق) است و جویباری با آب صاف و خنک از میان درختان صحن آنجا می گذرد. جویبار در میان سکوت درختان زمزمه ای رازگونه دارد.
باغ آرامگاه پر از گل های زیبا و درختان گردو و انار و درختان بار آور دیگر بود. باغ میوه و آب نما و فواره باغ های ایرانی را بسیار دوست می دارم. فضا و نمای باغ ایرانی لطف و صفای خاصی دارد. باغ گل سرخ بسیار زیباست. در اردیبهشت که فصل شکفتن گل های درشت سرخ است، همه جا بوی گل به مشام می آید.
خانم های مرفه تر ایرانی بوی گل سرخ (گلاب) می دهند که عطر خوشی دارد. گل های سرخ که باز می شود، بلبلان خوش الحان به سرودن آغاز می کنند. در ژاپن تعبیر شاعرانه بلبل بر درخت آلبالو را داریم، در فارسی گل و بلبل ترکیب و اصطلاحی آشناست. بسیاری از شاعران در شعرشان از گل و بلبل یاد می کنند.
نیشابور در باختر خراسان است و سر راه تهران به مشهد که تربت امام رضا(ع) و زیارتگاه شیعیان است و مردم از همه جا برای زیارت به این شهر می آیند. در راه به خراسان از دشت کویر گذشتیم. قرار بود نزدیک به نیشابور به دیگر افراد گروه ( شرکت کننده در جشن هزاره فردوسی) بپیوندیم.در این جا رشته کوه های آلاداغ، بینالود نزدیک تر به چشم می آمد.
آبادی کویری پای کوه وسیع می نمود و زمین پر فراز و نشیب. از تهران تا مشهد حدود هزار کیلومتر راه بود و پیمودن آن با ماشین سه روز می کشید. این راه از شهرهای سمنان، دامغان، شاهرود و سبزوار می گذشت. میان سمنان و نیشابور درخت پسته زیاد بود. ایرانی ها پسته را بسیار دوست می دارند. نیشابور تحریف شده نو-شاپور است، به معنای شاپور نیک. شاپور اول این شهر را ساخت.
طوس و نیشابور از جاهای تاریخی معروف است. ری که ویرانه های آن نزدیک تهران است و نیشابور در روزگاران پیش شهرهایی آباد و پررونق بودند. یزدگرد دوم (پادشاه ساسانی) جلوی یورش هپتالیان را به نیشابور گرفت. خود به اینجا آمد تا شهر را از دشمن نگه دارد. پس از یورش عرب ها هم نیشابور اهمیت و رونق خود را حفظ کرد.
همچنین گور خیام در بیرون نیشابور واقع است و این باغ و زیارتگاه برایم زیبا بود. بازهم بگویم که من باغ میوه و بوستان های ایرانی با آبنما و فواره را بسیار دوست می دارم. باغ ایرانی با منظره سازی هنرمندانه اش فضا و صفای خاصی دارد. خیام در بیشتر زندگی اش با دلی پرشور به دنبال یافتن حیات آسمانی و عمر جاودانی شد و صوفی ایرانی یگانه ای بود. نیکلاس فرانسوی که سال 1867 میلادی به ایران آمده و در رشت مانده بود، رباعی های خیام را از فارسی به فرانسه ترجمه کرد.
چمدان (ضمیمه پنجشنبه روزنامه جام جم)
