سفر با رنگ و بوی پاییز

---

پاییز رنگارنگ، سفری متفاوت می‌طلبد. تنوع قومی و طبیعی موجود در خراسان شمالی از آشخانه، بجنورد، اسفراین، شیروان تا فاروج زمینه این سفر را مهیا می‌کنند. آثار تاریخی از دوران مهاجرت آریایی‌ها تا قاجار نیز چاشنی سفر خواهند.

---

خراسان شمالی با توجه به تنوع قومی و گوناگونی طبیعت، با متغیر بودن هوا هم‌خوانی دارد و یک سفر پاییزی را نوید می‌دهد. مروری بر نام محصولات باغی و کشاورزی معروف این استان مانند انگور، گردو، گیلاس، زردآلو، بادام و سیب،خود مۆید این نکته خواهد بود.

از آنجا که اساس این سفر بر تنوع قرار گرفت، از شهرستان مانه و سملقان سفر را آغاز می‌کنیم که اقوام ترک، ترکمن، بلوچ، فارس و خاوری در آن ساکن هستند. بیشتر جمعیت را کُرمانج‌ها تشکیل می‌دهند. از لحاظ مذهبی نیز ترکیب اکثریت شیعه و اقلیت سنی حنفی را می‌توان دید. منطقه از قدمت بالایی برخوردار است و تپه‌های باستانی همچون بیار، قلعه‌خان یا تیش تپه که هر یک در روستایی واقع شده‌اند نشان از این قدمت دارد.

 «معبد اسپاخو» یکی از آثار برجسته دوره ساسانی در خراسان شمالی است که در محل به کلیسا مشهور است. این بنا با لاشه سنگ و ملات ساروج ساخته شده است. این بنا در روستایی به همین نام واقع شده که با آشخانه حدود 60 کیلومتر فاصله دارد.

«آرامگاه امام‌زاده قاسم» یکی از یادمان‌های مذهبی‌تاریخی دوره قاجار در شهرستان مانه و سملقان است. ایوان ورودی در ضلع شرقی قرار دارد و سقف آن با قوس گهواره‌ای بزرگی پوشش داده شده که در طرفین آن دو گلدسته با ارتفاع 8 متر ساخته شده است.

 «آرامگاه امام‌زاده دلاور» یا محمد دیباج از بقاع متبرکه شهرستان مانه و سملقان است که به دلیل نوسازی‌های مکرر تاریخ ساخت آن دقیقاً معلوم نیست. روایت شده که امام‌زاده دلاور یکی از نوادگان امام رضا (ع) بوده است.

 روستای «درکش» در فاصله 30 کیلومتری جنوب غربی شهر آشخانه واقع شده و از جاده اصلی 2 کیلومتر فاصله دارد. درکش آب و هوای معتدل، طبیعتی جنگلی و کوهستانی و نیز چشمه‌سارهای بسیار دارد. تنها جنگل بلوط شرق کشور در اطراف این روستا قرار دارد. به‌علاوه در کوهسارها و دره‌های مجاور باغ‌های میوه، انواع گیاهان دارویی و گونه‌های مختلف جانوری وجود دارد. این روستا جزو روستاهای هدف گردشگری خراسان شمالی محسوب می‌شود.

«آبشار بیار» با ارتفاعی حدود 15 متر به فاصله یک کیلومتری جنوب شهر آشخانه، در نزدیکی روستای بیار واقع شده و از ارتفاعات جنوب روستا سرچشمه می‌گیرد.

 منطقه حفاظت‌شده «قرخود» با مساحتی حدود 4هزار هکتار، در منتهی‌الیه شرقی جنگل‌های خزری و در غرب شهرستان «مانه و سملقان» قرار دارد و دارای اقلیم مدیترانه‌ای تا نیمه مرطوب معتدل است. نکته جالب تفاوت پوشش گیاهی در دامنه‌های جنوبی و شمالی رشته کوه‌های قرخود است. یکی از ویژگی‌های خاص این منطقه داشتن جامعه کهنسال ارس است.

منطقه شکار ممنوع «بهکده رضوی» با مساحت 23هزار هکتار در 130 کیلومتری غرب مانه و سملقان، در واقع مراتع ییلاقی و قشلاقی تحت پوشش سازمان کشت و صنعت بهکده رضوی است که با توجه به دارا بودن جمعیت قابل توجهی از قوچ و میش اوریال و آهو توسط محیط‌بانان منطقه حفاظت‌شده قرخود محافظت می‌شود.

پس از عبور از راه‌های فرعی برای دیدن مناطق طبیعی اطراف آشخانه، نوبت به پناهگاه حیات وحش «میاندشت»، یکی از قدیمی‌ترین مناطق چهارگانه می‌رسد. این پناهگاه حیات وحش با مساحتی بیش از 8 هزار هکتار در حدود 10 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان جاجرم قرار دارد. تاکنون 120 گونه گیاهی در این منطقه شناخته شده است. از آثار تاریخی می‌توان به بقعه دانیال نبی در روستای پیغمبر در فاصله 80 کیلومتر جاجرم و بقعه معصوم‌زاده زین‌العابدین نام برد.

یکی دیگر از بقاع متبرکه، بقعه علی بن مهزیار از فقه‌ها، محدثان و دانشمندان معروف شیعه و از نزدیکان امامان (ع) است که در قرن سوم هجری می‌زیسته و در برخی از مناطق ایران به عنوان نماینده امامان (ع) انجام وظیفه می‌کرده است. لازم به ذکر است بقعه‌ علی بن مهزیار در شهر اهواز و آرامگاه دانیال نبی (ع) در شهر شوش قرار دارد.

 از جاجرم به طرف اسفراین حرکت می‌کنیم که از شهرهای قدیمی محسوب می‌شود. غار تاریخی «عبادتگاه» در روستای گوریان که نقل است محل عبادت ذاکر معروف «شیخ احمد» بوده، یکی از آثار تاریخی است.

 آرامگاه شیخ على اسفراینى از عرفای بزرگ اقطاب سلسلهء ذهبیه است که در باغ شخصى وی در محلهء قلعهء نوى خواجه‌ها قرار دارد. در حال حاضر، ستون گِلى روى مقبره فرو ریخته است. این عارف معروف، داماد و شاگرد شیخ رشیدالدین محمد بیدوازى بوده است. لازم به یادآوری است در شهرستان اسفراین بیش از 25 مزار و بقعه وجود دارد که مورد احترام اهالی است. رفتن به این بقاع هم از نظر تاریخی و معماری و هم از نظر مردم‌شناسی اهمیت بسیار دارد.

 بنای عظیم امام‌زاده احمدرضا (احمدبن موسی) در حدود 40 کیلومتری غرب اسفراین و 8 کیلومتری جنوب غرب روستای کوران قرار گرفته است. این بنا با هیبتی سترگ، به دور از آبادی‌ها و در میان دشت نسبتاً گرمی قرار دارد. در داخل تالارهای عرضی و همچنین در اطراف بنا، قبور متعددی از اشخاص و اعیان با نفوذ محلی موجود است که به عصر صفوی مربوط‌ می‌شوند.

بنای امام‌زاده عبدالله کوران در 30 کیلومتری مغرب اسفراین و 5 کیلومتری جنوب غرب آبادی کوران قرار گرفته است. نمای بیرون بنا دارای یک ردیف قرنیز جالبی است که به صورت آجرچینی لبه‌های بام را تزیین کرده است . گنبد آجری بنا استحکام اولیه را هنوز هم حفظ کرده است. محفظه‌ای در بالای گنبد ایجاد شده که به صورت یک بادگیر هوای خنک را از طریق روزنه وسط گنبد به داخل بنا هدایت می‌کند. مقابری از اعیان محل درون بقعه وجود دارد که یکی از سنگ قبرهای قدیمی به نام محب علی بن درویش محمد به سال 1031 هجری است.

 بنای شاهزاده زید در حاشیه شمالی روستای توی در مغرب اسفراین واقع شده است. شاهزاده زید بنایی است هشت ضلعی که در چهار ضلع اصلی آن چهار ایوان کوچک دارد. در داخل این امام‌زاده قبوری از دوره صفویه وجود دارد که یکی از قدیمی‌ترین سنگ قبرها به تاریخ 1072 هجری و مربوط به میر محمد صادق ولد میر عبدالله است.

امام‌زاده‌ها و معصوم‌زاده‌های دوره صفوی در منطقه اسفراین، در دوره قاجاریه بسیار مورد توجه بوده و کوشش‌های وسیعی برای بازسازی و احیای آنها صورت گرفته و صندوق‌های چوبی هم‌شکل و تقریباً استانداردی برای این امام‌زاده‌ها تهیه کرده‌اند. صندوق چوبی مقبره شاهزاده زید یکی از همین صندوق‌هاست که تاریخ 1329هجری دارد.

 امام‌زاده شاهزاده جعفر، بنا به اعتقاد اهالی روستای کوشکی، فرزند امام رضا(ع) است و زیارتگاه مردم اسفراین و روستاهای اطراف است. بنای امام‌زاده در دوره‌های مختلف تعمیر شده است و بنای فعلی حدود 200 سال قدمت دارد.

آرامگاه شیخ آذری در جنوب شهر اسفراین و حدود یک کیلومتری شمال شرقی خرابه‌های شهر بلقیس و در میان اراضی کشاورزی واقع شده است. چند حلقه چاه و چند درخت توت در اطراف بنا دیده می‌شود. قبر حدود 80 سانتی‌متر از زمین بلندتر است و موزائیک شده و فاقد سنگ قبر است.

با وجود آثار متعدد و عرفا و مشاهیری که زندگی هر کدام قابل بررسی است از اسفراین خارج شده و از آنجا که فاصله تا فاروج نسبتاً طولانی است، به بجنورد می‌رویم.

فاروج در ایران به نام شهر آجیل معروف است و کمتر مسافری یافت می‌شود که در این شهر توقف نکند و از این جاذبه یعنی تهیه و فروش آجیل که شبانه‌روزی فعالیت دارند، استفاده نکند. یکی دیگر از ویژگی‌های شهرستان فاروج حدود 4هزار تاکستان اطراف آن است که ناگفته پیداست یکی از مرغوب‌ترین کشمش‌های کشور در این شهرستان تولید می‌شود

 یکی از آثار تاریخی بجنورد، نارین‌قلعه است. شاید مشهورترین نارین‌قلعه در میبد باشد اما شهرهایی چون ورامین، اردبیل، جاجرم، سیروان و بجنورد نیز نارین قلعه‌های خود را دارند. در خارج از مرزهای سیاسی کنونی ایران نیز چند نارین‌قلعه در کشورهای روسیه، عراق، افغانستان، گرجستان وجود داشته یا دارد. نارین‌قلعه یکی از مراکز حکومتی بوده و بالاتر از جاهای دیگر شهر بوده است. در بجنورد نیز بر تپه کهنه کند واقع شده است.

 از دیگر دیدنی‌ها، سازه‌ی سنگی آرامگاه باباتوکل واقع در روستای «بابالنگر» است که سنگ‌های به‌کار رفته در آن بدون تراش هستند. لیکن فاصله ملات‌خور سنگ‌ها بندکشی شده داخل فضا دارای اندود گچ است و تزیینات گچ‌کاری هم به صورت استامپی در آن دیده می‌شود. بنا دارای سردابه و ضریحی چوبی در مرکز آن است.

ورودی اولیه بنا دارای دری منبت‌کاری شده با نقوش هندسی و اسلیمی بوده است. قسمتی از این در، در غرفه خراطی موزه مردم‌شناسی سبزوار نگهداری می‌شود. این بنا در روستای بابالنگر در فاصله 85 کیلومتری شمال شرقی شهر سبزوار قرار دارد.

به دلیل آن که دیدنی‌های بجنورد و شیروان پیش از این توضیح داده شد، مسیر خود را به طرف «فاروج» ادامه می‌دهیم که دیدنی‌های بسیاری دارد و وقت تنگ است.

 فاروج در ایران به نام شهر آجیل معروف است و کمتر مسافری یافت می‌شود که در این شهر توقف نکند و از این جاذبه یعنی تهیه و فروش آجیل که شبانه‌روزی فعالیت دارند، استفاده نکند. یکی دیگر از ویژگی‌های شهرستان فاروج حدود 4هزار تاکستان اطراف آن است که ناگفته پیداست یکی از مرغوب‌ترین کشمش‌های کشور در این شهرستان تولید می‌شود.

علاوه بر شهر، روستاهای «استاد» و «خسرویه» از روستاهای هدف گردشگری، دارای طبیعت زیبا و آثار تاریخی هستند. روستای استاد در کتاب احسن‌التقاسیم  مرکز حکومت پارت‌ها ذکر شده و اهمیت‌اش در حدی بوده که در دوران تیموری هم‌زمان با مسجد گوهرشاد در این روستا مسجدی ساخته شده است. این روستای سرسبز در 22 کیلومتری جنوب فاروج واقع شده است. نژاد اهالی به آریایی نسبت داده شده و زبان آنها فارسی است و وجود آثاری چون حمام، مسجد تاریخی، برج سنگی دیده‌بانی و سنگ آسیاب نشان از قدمت این روستا دارد.

روستای خسرویه نیز که زادگاه آیت‌الله محمدحسن نجفی بوده تاریخی است. در آن سنگ قبرهایی با تاریخ 747 هجری قمری وجود دارد که با خطی زیبا نوشته و بر روی آن نقوش اسلیمی نگاشته شده است. طبیعت زیبای این روستا هر بیننده‌ای را به خود جذب می‌کند، روستای خسرویه به‌وسیله رودخانه به دو قسمت تقسیم شده و درختان گیلاس، آلبالو، گردو، هلو، سیب و گلابی بر زیبایی‌های این روستا افزوده است.

از دیگر روستاهای زیبای شهرستان، روستای «تبریان» است که در آن غار یخچالی وجود دارد. «خبوشان» در شمال غربی فاروج نیز با وجود تپه‌های باستانی و آرامگاه‌هایی از دوره تیموری از جمله مناطق تاریخی منطقه است.

 علی‌رغم محرومیت زیاد دهستان سنگر، نمی‌توان از طبیعت بکر و زیبای روستاهای این دهستان مثل روستای خرق به‌راحتی گذشت. وجود باغ‌ها و رودخانه آب گرم، روستای «گرماب» را به یکی دیگر از مناطق دیدنی منطقه تبدیل کرده است. دره زیبای «مایوان»، خانه‌های پلکانی روستای کردنشین «چوکانلو»  و روستای خیرآباد از روستاهایی هستند که شرایط جذب گردشگر را دارند.

بخش گردشگری تبیان

منبع : تبیان

نگاهی به اماکن زیارتی بجنورد

بجنورد مرکز استان خراسان شمالی که در گذرگاه زایران بارگاه حضرت ثامن الحجج علی‌بن موسی‌الرضا (ع) واقع شده، همه‌ساله میزبان هزاران زایر شیفته‌ای است که در مسیر عبور خود مدتی را در این شهرستان سپری می‌کنند.

این شهر با داشتن ‪۴۹ بقعه متبرکه مربوط به امامزادگان و فرزندان پیامبر (ص) و نیز برخورداری از مناظر زیبای طبیعی و آب و هوایی فرحبخش، می‌تواند این مسافران را تا مدت زیادی در خود میهمان کند.

آستانه مبارک امامزاده سیدعباس فرزند موسی بن جعفر (ع) در شهر بجنورد، به عنوان مشهورترین و پر زایرترین معصومزاده این خطه شناخته می‌شود .آن حضرت در دوران خلافت بنی عباس از مدینه منوره وارد خراسان شد و در اواخر قرن دوم هجری وفات یافت.

بنای این امام‌زاده که در روزگار قدیم بر فراز تپه‌ای باستانی درمجاورت شهر بجنورد ساخته شده با گنبدی فیروزه ‌رنگ، خودنمایی می‌کند که به آیاتی از قرآن مزین شده است .این بقعه متبرکه که نسبت به شهر، بر بلندا قرار گرفته، چشم‌انداز خوبی را برای مشتاقان به وجود آورده که از آنجا همه شهر را پیش چشم دارند.

امام‌زاده سیدهادی فرزند امام موسی کاظم (ع) واقع در چهار کیلومتری غرب تفرجگاه ییلاقی "بش‌قارداش" در جنوب بجنورد ازدیگر زیارتگاههای این شهرستان است .این امامزاده که در روستای تاریخی "ارگ" قرار دارد با گنبدی خشتی در میان باغی بزرگ ایجاد شده که درختان کهنسال و سر به فلک کشیده آن، مناظر و چشم اندازهای زیبایی را ایجاد کرده است.

امام‌زاده محمدرضا (ع) از دیگر فرزندان امام هفتم شیعیان در فاصله ‪۱۰ کیلومتری شمال غربی شهر به فاصله یک کیلومتری در شرق روستای لنگر بجنورد واقع شده است . بنای نخستین این بقعه متبرکه در دوره تیموریان و در زمان سلطان حسین بایقرا ساخته شده که در سال ‪ ۱۳۲۹بازپیرایی و تجدید بنا شده است.

امام‌زاده اسماعیل فرزند امام موسی کاظم (ع) در 10 کیلومتری شمال شرقی بجنورد در مجاورت گردشگاه ییلاقی "باباامان" بجنورد واقع شده است. این مقبره مطهر که در مجاورت جاده اصلی مشهد به‌استانهای شمالی و درمسیر اصلی زایران و گردشگران واقع شده همه ساله پذیرای شمار زیادی از شیفتگان اهل بیت عصمت و طهارت است.

مرقد امامزاده زین بن علی بن حسین از نوادگان امام حسین(ع) در فاصله ‪۱۴ کیلومتری جنوب شرقی بجنورد در روستای کوهستانی "درصوفیان" واقع است .بنای این امامزاده در غرب روستا در دامنه تپه‌ای زیبا مشرف به دره مشجر درصوفیان قرار گرفته و محلی تفریحی و زیارتی محسوب می‌شود.

مکان زیارتی و سیاحتی ایوب پیغمبر در فاصله ‪۸۵ کیلومتری شمال بجنورد و در روستایی به همین نام از توابع بخش حصارگرمخان در حاشیه مرز ایران با جمهوری ترکمنستان قرار گرفته است . علاوه بر مقبره موسوم به ایوب پیامبر، وجود چشمه‌ای آب گرم که مردم برای آن خواص درمانی و شفابخشی قایل هستند، سالانه شمار زیادی از زایران و گردشگران را به این ناحیه می‌کشاند.

منبع:

تبیان خراسان شمالی

منبع : تبیان

دانستنی های گردشگری اسفراین

موقعیت جغرافیایی:

شهرستان اسفراین با وسعتی حدود 5345 کیلومتر مربع از شمال به شهر های بجنورد و شیروان، جنوب به شهرستان سبزوار در خراسان رضوی، غرب به شهرستان فاروج و شرق به شهرستان جاجرم محدود می شود.

شهر بلقیس:

 در 3 کیلومتری جاده اسفراین به سبزوار واقع شده ، این بنای عظیم گلی را می توان پس از ارگ بم دومین بنای گلی ایران دانست.

بنا از دو قسمت شهر و ارگ تشکیل شده و دور حصار آن 29 برج قرار داشته است و از محوطه داخلی آن قطعات چینی های سبز رنگ و همچنین چینی های گل و بوته دار لاجوردی بر زمینه سفید مربوط به عصر صفوی به دست آمده است.

بقعه شیخ محمد رشید الدین:

بقعه شیخ محمد رشید الدین در 33 کیلومتری شمال شرقی شهرستان اسفراین و در حاشیه روستای بید واز قرار گرفته است.

بنای بقعه دارای طرحی هشت ضلعی است که گنبدی بر روی آن استوار شده و در داخل بنا دو ردیف کتیبه گچبری نفیس تعبیه شده است. در بخشی از کتیبه گچبری که باقیمانده شیخ محمد رشید الدین، نواده شیخ همام و نبیره شیخ احمد غزالی برادر امام محمد غزالی معرفی شده است.

دهکده توریستی رویین در 27 کیلومتری جاده اسفراین به بجنورد و در دره ییلاقی سرسبز رویین قرار دارد. معماری روستا به شیوه پلکانی است که نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند. هنر عمده بانوان در این منطقه چادر شب بافی است.

پیشینه تاریخی:

آریایی ها پس از ورود به سرزمین وسیع ایران در نقاط مختلفی سکنی گزیدند که اسفراین یکی از آن نقاط محسوب می شود.

پس از آن و پس از قدرت گیری قوم پارت اهمیت این منطقه بدلیل سکونت پارتیان در آن دو چندان گردید به گونه ای که در زمان اشکانیان و ساسانیان جزء مهمی از ابر شهر نیشابور محسوب می گشت.

پس از اسلام اسفراین موقعیت و اهمیت خویش را حفظ نمود.

این شهر بارها در هجوم مغولان و تیموریان با نابودی و کشتار مواجه شد اما هر بار پس از گذشت زمانی چند ، مجددا رو به آبادانی نهاد.

اسفراین به دلیل قدمت و پیشینه تاریخی قوی دارای قلعه ها و تپه ها ی باستانی و مساکن قدیمی بسیاری است.

پارک ملی ساریگان:

پارک ملی ساریگان که در کنار منطقه حفاظت شده آن قرار دارد در فاصله کوتاهی از اسفراین واقع شده و با بیش از 200 گونه گیاهی از تنوع مطلوبی برخوردار است و گیاهان دارویی فراوانی در این منطقه رشد می کند. از آن جمله میتوان به بومادران، تاج خروس، پیاز کوهی، چوبک، گل گاو زبان و خرفه اشاره نمود.

پارک ملی سالوک نیز مجاور منطقه حفاظت شده سالوک در شمال غربی اسفراین قرار گرفته و در دره های زاری، جوزی و چهار برج جنگل های پراکنده مشهود است. این منطقه زیستگاه پرندگان و حیوانات همچون آهو، قوچ، میش، گربه وحشی و پلنگ است .

برخی از جاذبه های گردشگری و تاریخی:

دره ییلاقی بید واز

دره ییلاقی اردغان

آبشار زیبای توی

آبشار زیبای ایزی

مناظر طبیعی سیاه خانه

غار گسک

غار نوشیروان

غار گور پان

کاروانسرای راونیز و...

منبع:

تبیان خراسان شمالی

منبع : تبیان

سرزمین گنجینه‌های اقوام

خراسان شمالی پیوسته دروازه خراسان بزرگ تلقی شده است و اکنون نیز این استان با قریب یک میلیون نفر جمعیت و 28100 کیلومتر مربع مساحت از 14 استان کشور و 51 کشور در جهان بزرگتر است.

زندگی اقوام کرمانج، فارس،‌ ترک، ترکمن، عرب، لر و بلوچ که در طول زمان با هم آمیخته و کانون وحدت در منطقه تشکیل داده‌اند، این استان را به گنجینه قومیت‌ها و مذاهب مختلف تبدیل کرده است. خراسان شمالی بهشت باستان‌شناسان است و پیشینه تاریخی آن به هزاره پنجم و ششم پیش از میلادی می‌رسد .کاوش‌ها و گمانه‌زنی‌ها از سکونت آریایی‌ها، مادها و اشکانیان و ساسانیان و تمدن باشکوه آنان در این منطقه گواهی می‌‌دهد. پس از اسلام نیز آثار ارزشمندی از خوارزمشاهیان تا قاجار در این سرزمین بر جا مانده است.

دیدنی‌های خراسان شمالی

هر یک از شهرستان‌های استان برای گردشگران دیدنی‌های فراوانی دارند، بجنورد کانون بزرگ جهانگردی شمال شرق ایران نام دارد و در سال 1375 به عنوان قطب گردشگری استان خراسان انتخاب شد.

بخش بزرگی از پارک گلستان در این منطقه قرار دارد. پارک بش قارداش،‌مجموعه تفریحی تاریخی مربوط به دوره قاجار که آرامگاه سردار مفخم فرمانروای دوره ناصر‌الدین شاه در آن قرار دارد.  چشمه پر آب معدنی با خواص درمانی، دو استخر زیبا و فضای سرسبز و خرم و درختان کهنسال پارک، مکان دل‌انگیزی برای گردشگران و مسافران است.

این پارک در 5 کیلومتری جاده بجنورد به شیروان واقع شده است و پارک زیبای بابا امان در 6 کیلومتری جاده بجنورد- اسفراین تفرجگاه دل گشای دیگری برای خانواده‌ها و گردشگران است.

دو بنای تاریخی مانند نگین درخشانی زینت بخش شهر بجنورد است. بنای تاریخی آئینه خانم مفخم، ساختمان زیبایی که از دوره قاجاریه به جا مانده و با شماره 31167 در آثار ملی به ثبت رسیده و اکنون موزه زیبایی شده که تماشای آن بسیار لذت‌بخش است.

موزه آئینه خانه مفخم در سال عربی 1254 تا 1321 هـ.ق بنا شده و روزگاری داخل باغ بزرگی قرار داشت که دارالخلافه و مقر حکومتی سردار مفخم (یار محمدخان شادلو) بوده و ناصر‌الدین شاه قاجار و سایر مقامات عهد ناصری بارها در این ساختمان حضور داشته‌اند.

بنای تالار آیینه با تلفیقی از معماری سنتی ایرانی و معماری مدرن اروپا ساخته شده و مصالح به کار رفته از سنگ‌های معدن چهار خروار بجنورد و آجر،‌ ماسه، گچ، چوب،  ملات ساروج، پی سنگی و شفته آهک است و یک معمار اصفهانی‌الاصل به نام ممتحن الملک شقاقی نخستین فارغ‌التحصیل آرشیتکت ایرانی از فرانسه آن را ساخته است.

وی معمار دارالفنون تهران هم هست. نمای ساختمان با کاشی‌های زیبا از نوع معرق، معقلی و هفت رنگ تزئین شده و در قسمت ورودی ساختمان دو طبقه آئینه خانه، چهار ستون زیبا با بیش از ده متر ارتفاع و قطر 120 سانتی‌متر دیده می‌شود. درهای ساختمان از چوب صندل باطرح‌‌ها و نقش‌هایی از عاج فیل هندوستان معرق‌کاری شده است. از جمله دیدنی‌های موزه در طبقه دوم 141 عکس سیاه و سفید از رجال سیاسی دوره صفویه، زندیه و قاجاریه است.

عمارت مفخم، روبه‌روی آیینه خانه، بنای زیبای دیگری در شهر بجنورد است که اکنون محل استقرار سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان است. این بنا 32 اتاق و دو تالار دارد که آینه‌کاری و کاشی‌کاری و گچبری‌های آنها بسیار زیبا و تماشایی است.

بنای سنگی یا آتشکده اسپاخو یک اثر تاریخی برجسته از دوره ساسانی است که در 100 کیلومتری غرب بجنورد واقع شده و از آثار ثبت شده ملی کشور به شمار می‌آید. در میان مردم روستای اسپاخو این بنا به کلیسای اسپاخو شهرت دارد.شهرستان شیروان با قدمت دیرینه خود که از سکونتگاه‌های اولیه پارت‌ها به شمار می‌آید، ییلاق‌های زیبا و غارهای باارزشی دارد.

مناطق خوش آب و هوا و سرسبز و خرم کم‌نظیر شیروان و اطراف آن مانند گلیان، استخری و زوارم پذیرای گردشگران است که در فاصله یک ساعت و نیم از مشهد به این شهر می‌رسند.

تپه نادری و برج و باروهای دوران اسلامی مانند چهارتاقی دوره تیموری، جاذبه کوچ عشایر قهرمانلو در اردیبهشت‌ماه که از مراغه‌تپه به این منطقه کوچ می‌کنند، غارهای سلیمان و پوستینی دوز و ییلاق‌های گیل نامانلو، بوانلو، گلیان، چیانلو و آلاشلو را از جمله مکان‌های دینی این شهرستان نام برد.

شهرستان جاجرم با تپه‌های باستانی باارزش، با قدمت 12هزارسال مانند قم‌تپه، تپه پهلوان و حیدران و مسجد جامع و قلعه سنگی زیبا به نام قلعه جلال‌الدین و کاروانسراها و رباط‌های به‌جامانده از جاده ابریشم، غار گنج کوه شوغان، منطقه حفاظت‌شده میاندشت و یخچال طبیعی سنخواست، حداقل یک روز گردشگران را به خود جلب می‌کند.  شهر اسفراین یکی از اقامتگاه‌های نخستین ایرانی‌ها محسوب می‌شود.

شهر اسفراین که به نام‌های سپهرآیین و میان‌آباد نیز از آن نام برده شده، یکی از شهرهای قدیمی خراسان است که آثار باستانی و جاذبه‌های گردشگری فراوانی دارد که روستای رویین و دره‌بیدواز در میان آثار طبیعی و شهر بلقیس از آثار تاریخی، شهرت و اهمیت بیشتری دارند.شهر بلقیس به سبک معماری ساسانی با قدمت صدراسلام که در زمان صفویه نیز مسکونی بوده دارای 29برج و یک خندق بوده است.

کشتی باچوخه در اسفراین، مورد علاقه مردم خراسان است که هر سال در ماه فروردین برگزار می‌شود و به پهلوان برنده، جوایزی مانند قوچ، جوایز نقدی و کالاهای برقی اهدا می‌شود. یک قسمت از ورزشگاه هنگام برگزاری مسابقه به زنان اختصاص دارد. کشتی باچوخه سمبل شهر اسفراین است و مجسمه‌ای از این ورزش پرطرفدار در ورودی شهر نصب شده است.

از دیدنی‌های شهر فاروج دره‌های جنگل گردو، جنگل بادام داغیان، چشمه مردکانلو، آبشار اسفجیر و سدچری (زیستگاه پرندگان مهاجر) و از آثار شهر ما‌نه‌سملقان، جنگل بلوط درکش، چشمه آبگرم مهمانک، منطقه سولگرد و غارکنه‌گرم، شهرت زیادی دارند.

هفت روستای گردشگری

از میان 40 دهستان و یک‌هزار روستای استان خراسان شمالی، از سوی سازمان میراث فرهنگی، هفت روستا به عنوان روستاهای هدف گردشگری انتخاب شده است که کارشناسان، این روستاها را مناسب توسعه گردشگری تشخیص داده‌اند.

هفت روستای هدف گردشگری استان عبارتند از: روستای رویین در 27کیلومتری شمال اسفراین و 52کیلومتری جنوب شرقی بجنورد، روستای اسفیدان در 45کیلومتری بجنورد، روستای درکش در 7کیلومتری بجنورد، روستای زوارم در 28کیلومتری شیروان، روستای قلعه‌زو در 24کیلومتری شیروان و روستای استاد در 30کیلومتری شهرستان فاروج.

حیات وحش

در استان خراسان شمالی، تنوع جانوران و گونه‌های مختلف پستانداران، پرندگان، آبزیان و خزندگان مانند قوچ، میش، پلنگ، یوزپلنگ، آهو، سمور، گرگ، کبک، عقاب، تیهو، فاخته، پلیکان، فلامینگو، مار شتری، مار آتشی و مار قیطانی، از ویژگی‌های این استان به شمار می‌آید.

صنایع دستی و سوغات

صنایع دستی و سوغات استان خراسان شمالی بسیار زیبا و متنوع است. 

لباس‌های ترکمنی، کردی و عشایری، چاروق بجنورد، قالیچه‌ها و پشتی‌های ترکمنی و کردی، چادر شب و حوله دستی اسفراین و جاجرم از جمله صنایع دستی استان است که تنوع تولیدات عشایری، روستایی و شهری این کالاها امکان رونق زیاد آن را فراهم می‌سازد.

همچنین آب‌نبات(شکر پنیر) بجنورد، کشمش و آجیل فاروج، هلوی درکش، عسل رویین، خشکبار و سیب بهاری شیروان، گردوی اسفیدان، زوارم و رویین و خیارشور زوارم از سوغاتی‌های این استان محسوب می‌شود.

موسیقی

موسیقی در زندگی اقوام و طوایف استان خراسان شمالی از ترکمن، ترک و کرد، یک پدیده جدانشدنی است.

مردم با موسیقی، غم‌ها و شادی‌ها، آلام و آرزوهای خود را بیان می‌کنند و شهرت مقام‌های موسیقی این دیار علاوه بر ایران در سایر نقاط جهان نیز مورد استقبال فراوان مردم قرار می‌گیرد.

منبع: همشهری آنلاین

تهیه و تنظیم : زهره حضرتی

منبع : تبیان

شهرستان های استان کردستان

شهرستان‌ سنندج‌:

سنندج‌ مرکز این‌ شهرستان‌ و استان‌ کردستان‌ است‌ که‌ در فاصله‌ 520 کیلومتری‌ جنوبی‌ غربی‌ تهران‌ در مسیر آسفالته‌ میاندوآب‌ ـ کرمانشاه‌ و زنجان‌ ـ کرمانشاه‌ قرار دارد. به‌ دلیل‌ کوهستانی‌ بودن‌ منطقه‌ کردستان‌، شهر سنندج‌ که‌ دارای‌ دشت‌، قشلاق‌ و رودخانه‌ است‌، همیشه‌ عامل‌ جذب‌ عشایر کوچ‌روی‌ کرد بوده‌ است‌. این‌ شهرستان‌ دارای‌ شهر دیگری‌ به‌ نام‌ «شوشیه‌» است‌ و جمعیت‌ آن‌ طبق‌ برآورد سال‌ 1379، 388138 نفر بوده‌ است‌.

وجه‌ تسمیه‌ شهر سنندج‌ (سنه‌ یا سنه‌ دژ) که‌ از شهرهای‌ کهن‌ و مقدس‌ است‌ به‌ آیین‌ مهر و زردشت‌ در این‌ بخش‌ ایران‌ باز می‌گردد. ارتباط‌ این‌ شهر و نواحی‌ مجاور آن‌ با اساطیر پهلوانی‌ آریایی‌ از اهمیت‌ و قدمت‌ این‌ شهر حکایت‌ می‌کند. این‌ شهر در قدیم‌ روی‌ تپه‌ بزرگی‌ در کنار رودخانه‌ قشلاق‌ به‌ نام‌ «پیالکه‌ توش‌ نوذر» قرار داشته‌. قلعه‌ حسن‌آباد که‌ دژی‌ ساسانی‌ بود، نزدیک‌ این‌ شهر واقع‌ بود و همواره‌ به‌ عنوان‌ پادگانی‌ برای‌ حمایت‌ از این‌ شعر عمل‌ می‌کرد.

شعر کهن‌ «سنه‌دژ» احتمالاً در اثر زلزله‌ و هجوم‌ مغول‌ ویران‌ شد و تا زمان‌ صفوی‌ به‌ صورت‌ دهکده‌ای‌ به‌ حیات‌ خود ادامه‌ داد. مرکز حکومتی‌ این‌ شهر پس‌ از ویرانی‌، به‌ قلعه‌ حسن‌آباد منتقل‌ شد. شهر جدید سنندج‌ در دوره‌ صفوی‌ و در روزگار شاه‌صفی‌ در سال‌ 1046 ه . ق‌ توسط‌ «سلیمان‌خان‌ اردلان‌» پایه‌ گذاری‌ شد.

سلیمان‌ خان‌ مرکز حکومت‌ را از قلعه‌های‌ حسن‌ آباد و پلنگان‌ به‌ شهر سنه‌ منتقل‌ و اقدام‌ به‌ آباد ساختن‌ آن‌ نمود. وی‌ قلعه‌ حکومتی‌ را با استحکام‌ تمام‌ در بالای‌ تپه‌ای‌ بنا نهاد و عمارات‌، حمام‌، مسجد و بازار را در خارج‌ و اطراف‌ قلعه‌ ساخت‌. او با احداث‌ یک‌ رشته‌ قنات‌ در دشت‌ «سرنووی‌» در فاصله‌ هزار قدیمی‌ شهر که‌ در سال‌ 1309 ه . ق‌ در اثر توسعه‌ شهر داخل‌ محدوده‌ شهر شده‌ بود آب‌ را به‌ داخل‌ شهر و میان‌ قلعه‌ هدایت‌ کرد.

گسترش‌ شهر مربوط‌ به‌ زمان‌ «امان‌الله‌ خان‌ اردلان‌» است‌. او قلعه‌ حکومتی‌ را توسعه‌ دادو چندین‌ تالار و عمارت‌ در آنجا ساخت و در فاصله‌ سال‌های‌ 30 ـ 1220 ه . ق‌ با احداث‌ عمارت‌های‌، بازار، کاروان‌سرا و مسجد از جمله‌ مسجد معروف‌ به‌ «دالاحسان‌» در میان‌ شهر به‌ توسعه‌ شهر پرداخت‌. همچنین‌ در سال‌ 1222 ه . ق‌ باغ‌ و عمارت‌ خسروآباد را توسعه‌ بخشید.

گفتنی‌ است‌ سنندج‌ به‌ لحاظ‌ موقعیت‌ جغرافیایی‌ و فعالیت‌های‌ شهرسازی‌ عصر صفوی‌ و قاجار، از بافت‌ شهری‌ سنتی‌ با ارزشی‌ برخوردار است‌ که‌ بناهای‌ مسکونی‌ و عام‌المنفعه‌ متعددی‌ مانند حمام‌، مساجد، بازار و تکیه‌ در آن‌ باقی‌ مانده‌ است‌.

مراکز دیدنی‌: بافت‌ قدیمی‌ شهر سنندج‌، مسجد دارالاحسان‌، مسجد دارالامان‌ (مسجد والی‌)، بازار قدیمی‌ و بازار سرتپوله‌، مسجد رشید قلعه‌ بیگی‌، مسجد میرزا فرج‌الله‌، قرآن‌ نگل‌ در مسجد روستای‌ نگل‌، مسجد وزیر، مسجد خورشید لقاخانم‌، مسجد وکیل‌، مسجد و تکیه‌ عبدالله‌ بیگ‌، مسجد ملااحمد قیامتی‌، مسجد آویهنگ‌، کلیسای‌ سنندج‌، امامزاده‌ پیر عمر، امامزاده‌ هاجر خاتون‌ امامزاده‌ طاقه‌ گوره‌، مقبره‌ شرف‌الملک‌، بقعه‌ شیخ‌نجم‌الدین‌، پل‌ قشلاق‌، حمام‌ پاشاخان‌، حمام‌ خان‌، حمام‌ دوخزینه‌، حمام‌ شیشه‌، حمام‌ صلاحی‌، حمام‌ عبدالخالق‌، حمام‌ وکیل‌ الملک‌، عمارت‌ آصف‌ دیوان‌، عمارت‌ و باغ‌ آیت‌الله‌ مردوخ‌، عمارت‌ امجدالاشراف‌، عمارت‌ سرهنگ‌ آزموده‌ اردلان‌، مجموعه‌ عمارت‌ شیخ‌ محمدباقر غیاثی‌، خانه‌ گله‌داری‌، خانه‌ مجتهدی‌، عمارت‌ مشیر دیوان‌، خانه‌ معمارباشی‌، عمارت‌ ملالطف‌الله‌ شیخ‌الاسلام‌، عمارت‌ ملک‌التجار، عمارت‌ وکیل‌ الملک‌، عمارت‌ خسروآباد، ساختمان‌ شهرداری‌، باغ‌ امیریه‌، باغ‌ امانیه‌، آبیدر، موزه‌ سنندج‌ و موزه‌ تاریخ‌ طبی.

شهرستان‌ سقز :

شهر سقز مرکز شهرستانی‌ به‌ همین‌ نام‌ از استان‌ کردستان‌ است‌ که‌ از شمال‌ به‌ شهرستان‌های‌ مهاباد و مراغه‌ از آذربایجان‌، از شرق‌ به‌ شهرستان‌ دیواندره‌ و از غرب‌ به‌ بانه‌ محدود است‌. جمعیت‌ این‌ شهرستان‌ 208599 نفر و شهر دیگر آن‌ صاحب‌ است‌.

سقز در سرزمین‌ اقوام‌ مانایی‌ ـ مادی‌، بر سر راه‌ کاروانی‌ همدان‌ به‌ آذربایجان‌ و دیاربکر و موصل‌ به‌ زنجان‌ و قزوین‌ و ری‌ قرار داشت‌ و به‌ دلیل موقعیت‌ چهار راهی‌، از مراکز مواصلاتی‌ دنیای‌ قدیم‌ بود.

درباره‌ وجه‌ تسمیه‌ این‌ شهر باید گفت‌ در نخستین‌ اتحاد ماد، این‌ شهر با نام‌ «ایزیرتا»، پایتخت‌ مادها مطرح‌ بود. در این‌ زمان‌، سرکردگان‌ ماد در اطراف‌ شهر استحکاماتی‌ برای‌ خودساختند که‌ از آن‌ جمله‌ «زبویه‌» و «قپلانتوی‌» کنونی‌ را می‌توان‌ نام‌ برد. پس‌ از آن‌ سکاها به‌ تجدید بنای‌ شهر پرداختند و سقز را به‌ نام‌ اسکیت‌ (ساکز) به‌ عنوان‌ پایتخت‌ خود انتخاب‌ کردند. نام‌ امروز سقز از نام‌ قوم‌ سکا، اسکیت‌ و سکز به‌ یادگار مانده‌ است‌ و سکز احتمالاً همان‌ ساکز است‌ دو وجه‌ تسمیه‌ دیگر نیز در مورد این‌ شهر نقل‌ شده‌ است‌.

مراکز دیدنی‌: بازار سقز، مسجد دو مناره‌، مسجد شیخ‌ مولاناآباد، مسجد جامع‌ تورجان‌، تپه‌ باستانی‌ زبویه‌، کاروانسرای‌ سقز، بافت‌ قدیمی‌ شهر سقز.

شهرستان‌ قروه‌:

قروه‌ یکی‌ از شهرستان‌های‌ استان‌ کردستان‌ است‌ که‌ از شمال‌ به‌ شهرستان‌ بیجار و از شرق‌ و جنوبی‌ شرقی‌ به‌ شهرستان‌ همدان‌ از جنوب‌ به‌ شهرستان‌ سقز و از غرب‌ به‌ شهرستان‌ سنندج‌ محدود است‌. مهمترین‌ رودخانه‌ این‌ شهر، رودشور نام‌ دارد.

شهر قروه‌، مرکز این‌ شهرستان‌، در فاصله‌ 87 کیلومتری‌ شمال‌ سنندج‌ و در مسیر همدان‌ ـ سنندج‌ قرار گرفته‌ است‌. عوامل‌ موثر در پیدایش‌ این‌ شهر، چمه‌ جوشان‌ در شمال‌ آن‌، رودهای‌ متعدد و دشت‌ حاصل‌خیزی‌ است‌ که‌ تا قرن‌ها موجب‌ حیات‌ آن‌ به‌ صورت‌ آبادی‌ کوچکی‌ بود. بعدها قرار گرفتن‌ در مسیر راه‌ ارتباطی‌ شرق‌ به‌ غرب‌ سبب‌ توسعه‌ آن‌ ابادی‌ شد.

جمعیت‌ قروه‌ 206797 نفر و شهرهای‌ آن‌ قروه‌، دهگلان‌، سریش‌آباد، دزج‌، دلبران‌ است‌.

مراکز دیدنی‌: پل‌ فرهادآباد، مقبره‌ شیدای‌ نازار، بقعه‌ باباگرگر، حمام‌ قصلان‌، آثار صخره‌ای‌ فرهادتاش‌، چشمه‌ وینسار و باباگرگر

شهرستان‌ مریوان‌:

مریوان‌ مرکز شهرستانی‌ به‌ همین‌ نام‌ است‌ که‌ از شمال‌ به‌ شهرستان‌ سقز، از شرق‌ و جنوب‌ شرقی‌ به‌ شهرستان‌ سنندج‌، از جنوب‌ به‌ بخش‌ نوسود از شهرستان‌ پاوه‌ و از غرب‌ و شمال‌ غربی‌ به‌ خاک‌ عراق‌ محدوداست‌. شهر مریوان‌ در 125 کیلومتری‌ شمال‌ غربی‌ سنندج‌ قرار دارد.

شهرستان‌ مریوان‌ با جمعیتی‌ حدود 210787 نفر دارای‌ چهار بخش‌ است‌ و با مساحت‌ 5/3229 کیلومتر مربع‌، از نظر وسعت‌ پنجمین‌ شهرستان‌ استان‌ محسوب‌ می‌شود به‌ جز شهر مریوان‌ شهرهای‌ «سروآباد» و «چناره‌» در این‌ شهرستان‌ قرار دارند.

سابقه‌ مریوان‌ به‌ پیش‌ از اسلام‌ باز می‌گردد. با توجه‌ به‌ آثار باستانی‌ موجود، احتماملاً در دوره‌ پارت‌ و ساسانی‌ این‌ شهر از نقاط‌ مهم‌ ایران‌ محسوب‌ می‌شد. دریاچه‌ زیبای‌ زریوار نیز این‌ نظر را مستند می‌سازد که‌ مریوان‌ سابقه‌ بسیار طولانی‌ در تاریخ‌ ایران‌ دارد.

مریوان‌ را در تاریخ‌ و متون‌ قدیم‌ «مهروان‌»، متشکل‌ از واژه‌ «مهر» و «وان‌» به‌ معنی‌ جایگاه‌ مهر، نامیده‌اند. این‌ شهر به‌ علت‌ موقعیت‌ میان‌راهی‌ بین‌ تیسفون‌ و تخت‌ سلیمان‌، مراغه‌ و دینور از مراکز شهری‌ بسیار کهن‌ کردستان‌ بود. در دوران‌ اسلامی‌ و در قرن‌ سوم‌ ه . ق‌ این‌ شهر به‌ دلیل‌ داشتن‌ و دژ به‌ نام‌های‌ «دژان‌» و «دزان‌» از شهرت‌ بسیار برخوردار بود. برخی‌ مریوان‌ را منسوب‌ به‌ «مروان‌بن‌ حکم‌ عرب‌» می‌دانند.

قدمت‌ فعلی‌ شهر مریوان‌ به‌ حدود یک‌ قرن‌ پیش‌ می‌رسد. در آن‌ زمان‌، یکی‌ از بزرگان‌ قاجار به‌ نام‌ «فرهاد میرزا معتمدالدوله‌» که‌ در این‌ منطقه‌ حکومت‌ می‌کرد به‌ دستور ناصرالدین‌شاه‌ قاجار در سال‌ 1282 ه . ق‌ قلعه‌ای‌ متحکم‌ در این‌ شعر ساخت‌ که‌ به‌ شاه‌آباد (دژشاهپور) مشهور شد بعدها در کنار همین‌ قلعه‌ نظامی‌، روستایی‌ به‌ نام‌ قلعه‌ «مریوان‌» نام‌ گذاری‌ شد شهر مریوان‌ تا سال‌ 1344 رسماً «دژ شاهپور» نامیده‌ می‌شد.

مراکز دیدنی‌: قلعه‌ هلوخان‌ (ایمام‌) از دوره‌ صفوی‌، دریاچه‌ زریوار، پل‌ کاران‌، روستای‌ دیدنی‌ اورامانات‌ تخت‌، روستای‌ درکی‌، آبشار کوبله‌، آبشار بل‌ و مقبره‌ پیرشالیار

شهرستان‌ بیجار:

شهر بیجار مرکز این‌ شهرستان‌، در 140 کیلومتری‌ شمال‌ شرقی‌ سنندج‌ و در مسیر راه‌ آسفالته‌ سنندج‌ ـ زنجان‌ قرار دارد. رودخانه‌ دایمی‌ قزل‌اوزن‌ از شمال‌ و شمال‌ باختری‌ این‌ شهر می‌گذرد.

شهرستان‌ بیجار به‌ جز مرکز آن‌، دارای‌ شهرهای‌ یاسوکند و بابارشانی‌ است‌ و جمعیت‌ آن‌ حدود 116073  نفر برآورد شده‌ است‌.

درباره‌ وجه‌ تسمیه‌ بیجار اطلاعات‌ دقیق‌ و مشخصی‌ وجود ندارد، ولی‌ آنچه‌ مسلم‌ است‌ این‌ واژه‌ از ریشه‌ پهلوی‌ است‌. گروهی‌ معتقند که‌ واژه‌ «بیدزار» بوده‌، یعنی‌ محلی‌ که‌ درختان‌ بید فروان‌ دارد و چون‌ در زبان‌ کردی‌ به‌ جای‌ «زار» ، «جار» گفته‌‌ شود، «بیدجار» و «بیجار» نام‌ گرفته‌ است‌. قدمت‌ این‌ شهر به‌ عنوان‌ یک‌ آبادی‌ به‌ صدر اسلام‌ باز می‌گردد که‌ در سال‌ 23 ه . ق‌ فتح‌ شد و آن‌ آبادی‌، امروزه‌ در وسط‌ شهر کنونی‌ به‌ نام‌ قلعه‌بانی‌ (قلعه‌ بانو) یا تبرک‌ یا کهنه‌ باقی‌ مانده‌ است‌.

مراکز دیدنی‌: برج‌ آشقون‌ بابا، برج‌ اوج‌ گنبدخان‌، برج‌ ینگی‌ ارخ‌، حمام‌ حسن‌آباد، بازار بیجار، پل‌ صلوات‌آباد، پل‌ قجور، امامزاده‌ عقیل‌، بقعه‌ پیر خضر، مقبره‌ شیخ‌ فاضل‌ گروسی‌، چنگیز قلعه‌، قلعه‌ قم‌چقای‌، بافت‌ قدیمی‌ شهر حسن‌ آباد یاسوکند، روستای‌ خسروآباد گروس‌ و مسجد آن‌، روستای‌ صلوات‌آباد.

شهرستان‌ بانه‌:

مرکز شهرستان‌ بانه‌ در فاصله‌ 270 کیلومتری‌ شمال‌ باختری‌ سنندج‌، در ابتدای‌ راه‌ آسفالت‌ بانه‌ ـ مهاباد قرار گرفته‌ است‌.

شهرستان‌ بانه‌ دارای‌ چهار شهر بانه‌، آرمرده‌، بوئین‌، کانی‌ سور است‌ و جمعیت‌ آن‌ حدود 119332 نفر برآورد شده‌ است‌.

تا اواسط‌ قرن‌ سیزدهم‌ ه . ق‌ نام‌ اصلی‌ شهر بانه‌ «به‌ روژ» به‌ معنی‌ آفتاب‌گیر بود و اسنادی‌ هم‌ موجود است‌ که‌ در همه‌ آنها، مرکز قصبه‌ «به‌روژ» نامیده‌ شده‌ است‌. وجه‌ تسمیه‌ بانه‌ را از کلمه‌ کردی‌ «بان‌» به‌ معنی‌ پشت‌ بام‌، به‌ دلیل‌ وجود ارتفاعات‌ این‌ ناحیه‌ و خود شهر بانه‌ می‌دانند از آب‌ رودخانه‌ بانه‌ که‌ از میان‌ شهر می‌گذرد و چشمه‌های‌ دایمی‌ احمد آباد و پیرمراد که‌ در حوالی‌ شهر واقع‌ شده‌ جهت‌ آشامیدن‌ استفاده‌ می‌شود.

مراکز دیدنی‌: حمام‌ خدری‌، کوه‌ آربابا.

شهرستان‌ دیواندره‌:

شهرستان‌ دیواندره‌ از شمال‌ به‌ شهرستان‌ تکاب‌، از شرق‌ به‌ بیجار، از جنوب‌ به‌ سنندج‌، از غرب‌ به‌ سقز و از جنوب‌ غربی‌ به‌ بخش‌ سرشیو شهرستان‌ مریوان‌ محدود می‌شود. شهر دیواندره‌ مرکز شهرستان‌ در فاصله‌ 99 کیلومتری‌ شمال‌ سنندج‌ و در مسیر جاده‌ آسفالت‌ سنندج‌ ـ سقز قرار دارد. شهر دیگر این‌ شهرستان‌ زیرینه‌ است‌ و جمعیت‌ شهرستان‌ طبق‌ برآورد سال‌ 1379 ، 88983 نفر بوده‌ است‌.

وجه‌ تسمیه‌ دیواندره‌ به‌ دو کلمه‌ «دیوان‌» و «دره‌» باز می‌گردد. دیوان‌ محلی‌ است‌ که‌ مجریان‌ قانون‌ در آنجا سکونت‌ دارند که‌ عدلیه‌ نیز نامیده‌ یم‌ شود و دیواندره‌ که‌ در میان‌ «دره‌» و «کوه‌» واقع‌ شده‌ در قدیم‌ مقر حکومت‌ و جایگاه‌ قانون‌ و عدالت‌ بود. قدمت‌ این‌ شهر به‌ حدود 200 سال‌ پیش‌ می‌رسد.

مراکز دیدنی‌: غار باستانی‌ کرفتو، کوه‌ چهل‌ چشمه‌.

شهرستان‌ کامیاران‌:

کامیاران‌ از شهرستان‌های‌ تازه‌ تأسیس‌ استان‌ کردستان‌ است‌ که‌ مرکز آن‌ شهر کامیاران‌، در فاصله‌ 65 کیلومتری‌ جنوب‌ شهر سنندج‌ واقع‌ است‌.

موقعیت‌ مناسب‌ شهر که‌ در مسیر جاده‌ کاروانی‌ قدیمی‌ شمال‌ غرب‌ به‌ سمت‌ جنوب‌ غربی‌ است‌، موجب‌ رونق‌ و توسعه‌ شهر کامیاران‌ شده‌ است‌. این‌ شهرستان‌ از شمال‌ به‌ شهرستان‌ سنندج‌، از جنوب‌ به‌ کرمانشاه‌، از شرق‌ به‌ سنقر کلیایی‌ و از غرب‌ به‌ پاوه‌ و استان‌ کرمانشاه‌ محدود است‌. جمعیت‌ این‌ شهرستان‌ 106100 نفر و شهر دیگر آن‌ «موچش‌» است‌.

بخش‌ شرقی‌ و شمال‌ شرقی‌ کامیاران‌ کوهستانی‌ است‌ و دره‌های‌ زیبا و خوش‌ آب‌ و هوایی‌ دارد و در بخش‌ جنوبی‌ به‌ دشت‌ کرمانشاه‌ متصل‌ است‌.

مراکز دیدنی‌: بقعه‌ پیرعکاشه‌، مقبره‌ شیخ‌ عباس‌ کومایین‌، روستاو قلعه‌ پالنگان‌ و نقش‌ برجسته‌ اورامان‌ .

منبع :

تبیان کردستان

منبع : تبیان